Eşlerin birlikte yaşadığı ev tapuda yalnızca bir eş adına kayıtlı olabilir. Ancak tapuda tek malik görünmek, o eşin aile konutu üzerinde her işlemi tek başına yapabileceği anlamına gelmez. Türk Medeni Kanunu, aile konutunun devrini ve üzerindeki hakların sınırlanmasını diğer eşin açık rızasına bağlar. Tapuya konulan aile konutu şerhi ise konutun bu niteliğini sicilde görünür kılar.

İki ayrım baştan yapılmalıdır: Şerh, malik olmayan eşe mülkiyet payı kazandırmaz. Ayrıca şerh talebi, başlamış bir icra satışını durduran mahkeme kararı yerine geçmez. Bu rehber, 5 Kasım 2026 itibarıyla kontrol edilen resmi kaynaklar ışığında, özellikle tapuda eşi malik görünen kişinin neyi, hangi belgelerle isteyebileceğini açıklar.

1. Hangi ev aile konutu sayılır?

Aile konutu, evlilik birliğinin günlük yaşamını sürdürmek için eşlerce düzenli olarak kullanılan konuttur. Ölçüt, konutun satın alınma amacı veya tapuda yazılı cinsinden ibaret değildir. Bir evin mesken olarak kayıtlı olması, fiilen ailenin yaşam merkezi olduğunu kanıtlamaz. Yatırım için alınan ve başkasına kiralanan bir daire ile eşlerin düzenli olarak birlikte oturduğu konut aynı konumda değildir.

Yazlık veya ara sıra kullanılan ikinci ev, sırf eşlere ait olduğu için aile konutu olmaz. Buna karşılık yazlık olarak bilinen bir yer fiilen sürekli yaşam merkezi olmuşsa, kullanım biçimi ve resmi yerleşim kayıtları değerlendirilir. İş, sağlık veya başka bir nedenle geçici olarak evden ayrılmak da tek başına konutun niteliğinin sona erdiğini göstermez. Adres kaydı, yerleşim ve fiili kullanım konusunda önemli bir belgedir; uyuşmazlık çıktığında diğer olgularla birlikte incelenir.

Konutun evlilikten önce edinilmiş olması veya bir eşe miras yoluyla geçmesi, o konutun aile yaşamına özgülenmiş olup olmadığı sorusundan ayrıdır. Şerh, mal rejiminin tasfiyesi, katkı veya katılma alacağı konusunda karar vermez. Evin mülkiyetiyle evin aile konutu olarak korunması farklı hukuki meselelerdir.

2. Malik olmayan eş tek başına başvurabilir mi?

Evet. TMK m.194, aile konutu olarak kullanılan taşınmazın maliki olmayan eşe tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesini isteme hakkı tanır. TKGM'nin 2014/4 sayılı Genelgesi uyarınca başvuruyu malik eş, malik olmayan eş veya iki eş birlikte yapabilir. Malik olmayan eşin tek başına başvurusunda, şerh talebi için malik eşin onayı aranmaz. İşlem tamamlandığında, genelgedeki bildirim usulü gereği malik eşe bildirim yapılır.

Bu kural, satışı veya ipoteği onaylama meselesiyle karıştırılmamalıdır. Şerh talebinde bulunmak için malik eşten izin almak ayrı bir soru, aile konutu üzerinde belirli bir işlem yapmak için diğer eşin açık rızasını almak ayrı bir sorudur. İlkinde malik olmayan eşin kanundan doğan başvuru hakkı, ikincisinde aile konutunu koruyan tasarruf sınırlaması söz konusudur.

Tapu üçüncü bir kişi adına kayıtlıysa, eşlerin orada oturması tek başına üçüncü kişinin mülkiyeti üzerine bu şerhin işlenmesine dayanak oluşturmaz. Kiralık evde koruma farklı işler. Tapuda bir eş lehine intifa hakkı bulunması gibi özel durumlarda ise hakkın türü ve sicildeki kaydı ayrıca incelenir. Aşağıdaki örnek, tapuda diğer eşin malik olduğu olağan durum içindir.

3. Başvuru belgeleri ve işlem takibi

Başvuruda taşınmazın bulunduğu yer tapu müdürlüğü esas alınmalı, tercih edilen işlem kanalının güncel şartları müdürlükten doğrulanmalıdır. Kimlik belgesinin yanında, resmi yerleşim yeri belgesi ile evliliğin sürdüğünü gösteren nüfus kayıt örneği hazırlanmalıdır. Temsil varsa temsil yetkisini gösteren belge de kontrol edilir. Yazılı istemde adresin yanı sıra ada, parsel ve varsa bağımsız bölüm numarasının doğru olması önemlidir.

Kapı numarası ile tapudaki bağımsız bölüm numarası her zaman aynı değildir. Eski bina numarası, değişen mahalle adı veya kat irtifakı kayıtları nedeniyle resmi adres ile tapu bilgisi ilk bakışta eşleşmeyebilir. TKGM Genelgesi, eşleştirme gerektiğinde belediye, muhtarlık, kadastro müdürlüğü, apartman yönetimi veya ilgili diğer kaynaklardan açıklayıcı belge alınmasını öngörür. İstenen belge, uyuşmazlığın ne olduğuna göre belirlenmelidir. Bir elektrik faturası, adresi desteklese bile resmi yerleşim yeri belgesinin yerine otomatik olarak geçmez.

Genelgeye göre şerh için tapu harcı ve döner sermaye ücreti alınmaz. Temsil belgesi çıkarılması veya üçüncü kurumlardan ek belge alınması gerekirse bunların maliyeti, şerh işleminin ücretinden ayrıdır. Bir ödeme istenirse bunun hangi işleme ilişkin olduğunun açıklanması talep edilebilir.

Başvuru alındı kaydı ile şerhin sicile işlenmesi aynı aşama değildir. Başvuru numarası saklanmalı, eksiklik bildirimi varsa tamamlanmalı ve işlemden sonra şerhin doğru taşınmazın siciline tarih ve yevmiye numarasıyla işlendiği doğrulanmalıdır. Başvurunun reddedilmesi durumunda sözlü bilgiyle yetinmemek ve yazılı gerekçeyi edinmek, hangi yolun izleneceğini belirlemek bakımından önemlidir.

4. Şerh yoksa eşin rızası gerekmiyor mu?

Hayır. TMK m.194 kapsamındaki koruma, konutun fiilen aile konutu olmasına dayanır; şerh bu niteliği yaratmaz. Evin satılması, bağışlanması veya ipotek edilmesi gibi işlemlerde açık rıza koşulu ile şerhin tapuda görünmesi birbirinden ayrıdır. Evde oturmaya devam edilebilmesi, örneğin ipoteğin konut üzerindeki hakkı sınırlamadığı anlamına gelmez.

Açık rızanın belirli işleme ilişkin olup olmadığı, işlem tarihindeki belgelerle değerlendirilir. Eşin kredi görüşmesinden haberdar olması, otomatik olarak o taşınmaz üzerinde kurulacak ipoteğe açık rıza gösterdiği anlamına gelmez. Öte yandan bir imza bulunduğunda, sadece imzanın varlığına bakılmamalıdır; belgenin kapsamı, hangi taşınmaza ve hangi işleme ilişkin olduğu incelenmelidir. Rızanın alınamaması veya haklı neden olmadan verilmemesi durumunda kanun, eşe hakimin müdahalesini isteme olanağı tanır.

Şerh yokken işlem yapılmışsa, tapu siciline güvenen üçüncü kişinin hukuki durumu da gündeme gelebilir. TMK m.1023'teki iyiniyet koruması ile m.194 birlikte değerlendirilir. İşlemin tarafının konutun niteliğini bilip bilmediği, bilmesi gerekip gerekmediği, konutun o tarihteki kullanımı ve işlem belgeleri önemlidir. Bu nedenle şerhin yokluğu tek başına işlemin kesin geçerli olduğunu göstermediği gibi, rıza iddiası da her dosyada otomatik tapu iptali sonucunu doğurmaz. Özellikle banka ipoteğinde, bankanın işlem öncesi inceleme belgeleri değerlendirmede önem taşıyabilir.

5. Önceden ipotek veya haciz varsa şerh ne yapar?

Şerh, önceden işlenmiş ipoteği veya haczi kendiliğinden kaldırmaz. TKGM Genelgesi, mevcut kısıt bulunan taşınmazlara şerh işlenmesini özel koşullarla düzenler. Başvuru sırasında mevcut kayıtların varlığı ve başvuru belgelerindeki ifadeler kontrol edilmelidir. Önceden tesis edilmiş bir ipoteğin rıza bakımından geçerliliğine itiraz edilecekse, şerh istemek o uyuşmazlığın çözümü değildir. İpotek belgesi, işlem tarihi ve mevcut takip evrakı ayrıca incelenir.

Malikin kendi isteğiyle evi satmasıyla, icra dosyasındaki cebri satış aynı hukuki işlem değildir. Şerh, tek başına haczi veya cebri satışı önlemez. Satış ilanı, kıymet takdiri veya başka bir icra evrakı varsa yalnızca tapuya başvurup sonucu beklemek, ilgili icra veya yargı yolundaki sürelerin kaçırılmasına yol açabilir. Somut olaya göre takip dosyası, tebliğ tarihleri ve varsa mahkemece verilmiş tedbirin kapsamı ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Anayasa Mahkemesinin 4 Mart 2026 tarihli, 2020/23865 numaralı bireysel başvurusu, aile konutu olduğu ileri sürülen bir taşınmazın satışı sırasında tedbirin sicile işlenmemesi iddiasının da yargıya taşınabildiğini gösterir. Mahkemenin bu başvurudaki kabul edilemezlik sonucu, aile konutu şerhinin satışları durdurduğuna ilişkin bir esas kararı değildir. Uygulamadaki ders, bir mahkeme kararı mevcutsa kararın kapsamı, ilgili mercilere iletilmesi ve sicildeki güncel durumun ayrı ayrı kontrol edilmesidir.

6. Aile kirada oturuyorsa ne değişir?

Kiralık aile konutunda eşler taşınmazın sahibi olmadığı için üçüncü kişi malik üzerine olağan aile konutu şerhi istenmez. Ancak TMK m.194 ve TBK m.349, sözleşmenin tek eş tarafından sona erdirilmesine ilişkin koruma sağlar. Kiracı eş, aile konutuna ilişkin sözleşmeyi diğer eşin açık rızası olmadan feshedemez. Bu koruma, tapuda şerh bulunması şartına bağlanmış değildir.

Sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiraya verene bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı haline gelebilir. Bu seçim, yalnızca bildirimlerin kendisine de yapılmasını sağlama açısından düşünülmemelidir; kiracı eşle birlikte kira borcundan müteselsil sorumluluk da doğurur. Bildirim ve teslim delili saklanmalıdır. Daha önce verilmiş tahliye taahhüdü veya başlamış icra takibi varsa, bildirimin geçmiş işlemleri kendiliğinden geçersiz kılacağı varsayılmamalıdır.

Uygulama değerlendirmesi ve kontrol listesi

Henüz devir girişimi yoksa ilk iş, konutun fiili kullanımını ve tapu kaydını eşleştirerek şerh başvurusunu tamamlamaktır. Satışın gerçekleştiği öğrenilmişse öncelik değişir: Güncel sicil, devir ve rıza belgeleri incelenir. Cebri satış söz konusuysa tapu işlemiyle yetinilmez, takipteki başvuru süreleri değerlendirilir. Bu üç durumda aynı metni kullanmak, asıl ihtiyacı karşılamaz.

  • Evliliğin sürdüğünü ve konutun düzenli aile yaşamına ayrıldığını gösteren kayıtları hazırlayın.
  • Malik ile ada, parsel ve bağımsız bölüm bilgilerini doğrulayın.
  • Resmi adres ile tapu kaydı farklı görünüyorsa eşleştirme belgesini sorun.
  • Şerh, tedbir, ipotek ve haciz kayıtlarını birbirinden ayırın.
  • Başvuru numarasını saklayın; sicile işlenme sonucunu ayrıca kontrol edin.
  • Satış, ipotek veya icra işlemi başlamışsa tebligatları ve işlem belgelerini gecikmeden inceleyin.

Sonuç

Aile konutu şerhi, eşin korunmasını tapu sicilinde görünür kılan bir araçtır. Malik olmayan eşin başvurabilmesi için diğer eşin izni gerekmez. Buna karşılık şerh mülkiyet payı sağlamaz, mevcut ipoteği silmez ve cebri satışı kendiliğinden durdurmaz. Başvurunun amacı ile tapu veya icra uyuşmazlığında istenecek hukuki koruma doğru ayrılmalıdır.

Resmi kaynaklar

Kaynaklar 5 Kasım 2026 tarihinde kontrol edilmiştir.

Örneğin kullanımı ve usul kontrolleri

Bu örnek, evlilik sürerken ve taşınmaz tapuda diğer eş adına kayıtlıyken, ilk kez aile konutu şerhi istenmesi içindir. Yetkili tapu müdürlüğü, sicil bilgisi ve belge eşleşmesi kontrol edilmelidir. Olağan şerh istemi bir dava değildir; dava harcı ve dava şartı arabuluculuk söz konusu değildir. Genelgeye göre şerh işleminde tapu harcı ve döner sermaye ücreti alınmaz. TMK m.194, olağan şerh istemi için tebliğden başlayan bir başvuru süresi öngörmez; mevcut satış, icra, ret veya tedbir işlemlerine ait süreler bundan ayrıdır. Bu metin ipoteğin kaldırılması, tapu iptali veya tedbir talebi değildir. Somut duruma uyarlanmadan kullanılmamalıdır.

Örnek: Tapu müdürlüğüne aile konutu şerhi istemi

[İL / İLÇE] TAPU MÜDÜRLÜĞÜNE

BAŞVURAN: [AD SOYAD / KİMLİK BİLGİSİ / TEBLİGAT ADRESİ]

TAPU MALİKİ EŞ: [AD SOYAD]

TAŞINMAZ: [İL / İLÇE / MAHALLE / ADA / PARSEL / BAĞIMSIZ BÖLÜM]

KONU: Türk Medeni Kanunu m.194 uyarınca aile konutu şerhi verilmesi istemidir.

Açıklamalar

Tapuda eşim [AD SOYAD] adına kayıtlı, yukarıda bilgileri yazılı taşınmazı [AÇIK ADRES] adresinde aile konutu olarak kullanıyoruz. Evliliğimiz devam etmektedir. Taşınmazın fiili kullanımına ve adres eşleşmesine ilişkin açıklamam: [GERÇEK OLGULARI VE VARSA ADRES EŞLEŞTİRME BELGESİNİ BELİRTİN].

Hukuki nedenler, deliller ve ekler

HUKUKİ NEDENLER: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.194 ve ilgili tapu sicili düzenlemeleri.

DELİLLER VE EKLER: [YERLEŞİM YERİ BELGESİ], [MEDENİ DURUMU GÖSTEREN NÜFUS KAYIT ÖRNEĞİ], [GEREKİRSE ADRES EŞLEŞTİRME VEYA TEMSİL BELGESİ], [SUNULAN DİĞER BELGELER].

Sonuç ve talep

Belirtilen taşınmazın tapu kütüğüne aile konutu şerhinin işlenmesini ve işlem sonucunun tarafıma bildirilmesini talep ederim.

[TARİH] — [AD SOYAD / İMZA]